Paranoid kişilik bozukluğu, bireyin nedensiz bir şekilde diğer insanlara karşı aşırı güvensiz ve şüpheci olmasıdır. Bu kişilik bozukluğuna sahip olan bireyler, insanlara güvenmez, olaylara sürekli olarak şüpheci yaklaşır ve diğer insanların davranışlarını kendilerine karşı saldırgan bir tehdit unsuru olarak algılarlar. Herhangi bir sözün veya olayın altında art niyet olduğunu ve başkalarının kendilerine zarar vermek istediğini düşünürler. Bu kişilik bozukluğunun en temel özelliği güven sorunudur. Araştırmalar paranoid kişilerin altı temel inanca sahip olduklarını göstermektedir. Bunlar:
1. Felaket çok yakın.
2. Dünya kötü insanlar ile dolu.
3. Kaza diye bir şey yok; bu tür olaylar kötü niyetli insanlar tarafından gerçekleştirilir
4. Herkes bana kötülük yapmaya çalışıyor.
5. Ben haklıyım, diğer insanlar yanlış.
6. Ben diğer insanlardan farklıyım; başkalarının göremediklerini görebilir ya da hissedebilirim.
DSM V tanı ölçütlerine göre aşağıdakilerden en az dördünün olması ile belirli, genç erişkinlik döneminde başlayan ve değişik koşullar altında ortaya çıkar:
1. Yeterli bir temele dayanmadan, başkalarının kendisini sömürdüğünden, kendisine kötülük yaptığından ya da kendisini aldattığından kuşkulanır.
2. Arkadaşlarının kendisine olan bağlılıkları ya da güvenilirlikleriyle ilgili yersiz kuşkularla uğraşıp durur.
3. Söylediklerinin kendisine karşı kullanılacağı korkusuyla başkalarına açılmak istemez.
4. Sıradan sözlerden ya da olaylardan aşağılama ya da göz korkutma anlamı çıkarır.
5. Sürekli kin besler.
6. Ortada bir neden yokken başkalarının kimi davranışlarını, kişiliğine ya da saygınlığına bir saldırı olarak algılar ve bunlara birden öfkeyle karşılık verir ya da karşı saldırıya geçer.
• 7. Eşinin ya da cinsel partnerinin sadakatiyle ilgili yineleyici, yersiz kuşkuları vardır.
B. Yalnızca şizofreni, iki uçlu bir bozukluk ya da psikoz özellik gösteren depresyon bozukluğunun gidişi sırasında ortaya çıkmaz ve başka bir sağlık durumunun fizyolojik etkilerine bağlanamaz.
Not: şizofreninin başlangıcı öncesinde tanı ölçütleri karşılanıyorsa ‘hastalık öncesi’ deyişini ekleyin (hastalık öncesi paranoid kişilik bozukluğu)